Geld Toespraak

Deze toespraak is ooit gepubliceerd als onderdeel van de best verkochte roman van Ayn Rand: Atlas Shrugged. Vertaald door Anis Benhayyoun

Dus u denkt dat geld de wortel is van alle kwaad? Zei Francisco d’Ancona. ‘Hebt u ooit afgevraagd wat de wortel van geld is? Geld is een ruimiddel, dat niet kan bestaan tenzij er goederen worden geproduceerd en er mensen zijn om ze te produceren. Geld is de materiële vorm van het principe dat mensen met elkaar willen omgaan, handel moeten drijven en iets waardevols moeten geven in ruil voor iets anders waardevols. Geld is niet het middel van de klaplopers die aanspraak maken op een product met tranen, of van de plunderaars die het je afhandig maken met geweld. Geld worst slechts mogelijk gemaakt door de mensen die iets produceren. Is dat wat u beschouwt als kwaad?

Wanneer u geld aanneemt als betaling voor uw inspanning, doet u dat afkomstig van de inspanning van anderen. Het zijn niet de klaplopers en de plunderaars die de waarde aan geld toekennen. Nog niet een zee vol met tranen, noch alle vuurwapens in de wereld kunnen die stukjes papier in uw portemonnee veranderen in het brood dat u nodig hebt om morgen te overleven. Die stukjes papier, die goud hadden moeten zijn, vormen een erecode – uw aanspraak op de energie van de mensen die iets produceren. Uw portemonnee is uw bewijs van hoop dat ergens in de wereld om u heen mensen zijn die niet in gebreke zullen blijven aangaande dat morele principe dat de wortel van geld is. Is dat wat u beschouw als kwaad?

Hebt u ooit gezocht naar de wortel van productie? Kijk bijvoorbeeld eens naar een dynamo, en durf uzelf dan wijs te maken dat die is gecreëerd door de spierkracht van gedachteloze bruten. Probeer eens een graankorrel te kweken zonder de kennis die u is nagelaten door mensen die eerst hebben moeten ontdekken. Probeer uw voedsel te verkrijgen door louter fysieke bewegingen – en u zult erachter komen dat het verstand van de mens de wortel is val alle goederen die worden geproduceerd en van alle rijkdom die ooit op aarde heeft bestaan.

Maar u zegt dat geld wordt verkregen door de sterkeren ten koste van de zwakkeren? Welke sterkte bedoelt u? Het is niet de sterkte van vuurwapens of spiere. Rijkdom is het resultaat van het menselijk vermogen tot nadenken. Wordt geld dan verdiend door de persoon die de een motor uitvindt, ten koste van degenen die hem niet uitvinden? Wordt geld soms verdiend door de intellectuelen ten koste van de sufferds? Of door de bekwamen ten koste van de onkundigen? Door de ambitieuzen ten koste van de luiaards? Geld wordt verdiend – voordat het kan worden geplunderd of afgesmeekt – verdiend door de inspanning van ieder eerlijk mens, ieder naar de mate van zijn bekwaamheid. Een eerlijk mens is iemand die weet dat hij niet meer kan consumeren dan hij heeft geproduceerd.

Het handeldrijven door middel van geld is de gedragscode van de mensen van goede wil. Geld berust op de veronderstelling dat ieder mens de eigenaar is van zijn verstand en zijn inspanning. Geld geeft niemand de bevoegdheid om de waarde van uw inspanning te bepalen, behalve de persoon die er vrijwillig voor kiest zijn inspanning als handelswaar aan te verkrijgen wat ze waard zijn voor degenen die ze kopen, maar niet meer. Geld staat alleen transacties toe die tot wederzijds voordeel strekken volgens het vrije oordeel van de handelaren.

 Geld verlangt de erkenning van u dat mensen moeten werken voor hun eigen bestwil, niet in hun eigen nadeel; voor hun verdienste, niet voor hun verlies – de erkenning dat ze geen lastdieren zijn, geboren om de last van uw ellende te dragen – dat u hun waarden moet aanbieden, geen verwondingen – dat de gemeenschappelijke band tussen hen niet bestaat in het uitwisselen van lijden, maar in het uitwisselen van goederen. Geld verlangt dat u niet uw zwakheid verkoopt aan de stompzinnigheid van mensen, maar uw talent aan hun verstand; het verlangt dat u net het meest waardeloze koopt dat zij u aanbieden, maar het beste wat u voor uw geld kunt krijgen. En wanneer mensen leven op basis van handel – met hun verstand in plaats van geweld als de scheidsrechter – dan wint het beste product, de beste prestatie en degene met het beste oordeel en de hoogste bekwaamheid – en het niveau van iemands productiviteit bepaalt het niveau van zijn beloning. Dat is de gedragscode van het bestaan met geld als middel en symbool. Is dat wat u beschouwt als kwaad?

Maar Geld is slechts een middel. Het kan u overal brengen waar u wilt, maar het zal u niet vervangen als bestuurder. Het zal u de middelen geven voor de bevrediging van uw mensen, maar het zal u geen wensen verschaffen. Geld is de gesel van de mensen die proberen de wet van oorzaak en gevolg om te keren – de mensen die proberen het verstand te vervangen, door het product van het verstand te confisqueren.

Geld stelt de men die niet weet wat hij wil, niet instaat vreugde te kopen: geld zal hem geen waardesysteem verschaffen als hij de kennis uit de weg is gegaan over wat hij zou moeten waarderen, en het zal hem ook geen doel verschaffen als hij heeft vermeden een keuze te maken in waar hij op af zou moeten gaan. Geld zak de sufferd geen intelligentie verschaffen, of de lafaard bewondering of de onbenul respect. De persoon die probeert de hersenen van zijn meerdere te kopen zodat ze hem dienen, waarbij zijn geld in plaats komt van zijn oordeel, wordt uiteindelijk het slachtoffer van zijn minderen. De intelligente mannen laten hem in de steek, maar de zwendelaars en de fraudeurs komen in drommen op hem af, aangetrokken door de wet die hij niet heeft ontdekt: dat geen enkele man kleiner kan zijn dan zijn geld. Is dat de reden waarom u het kwaad noemt?

Alleen de man die hem niet nodig heeft, is geschikt om rijkdom te erven – de man die hem niet nodig heeft, is geschikt om rijkdom te erven – de man die toch wel zijn eigen fortein zou opbouwen, ongeacht waar hij begon. Als een erfgenaam zijn geld waard is, zal het hem dienen, zou niet, dan zal het hem vernietigen. Maar u kijkt toe en u roept dat geld hem corrupt heeft gemaakt. Is da zo? Of heeft hij zijn geld corrupt gemaakt? Wees niet jaloers op een waardeloze erfgenaam; zijn rijkdom is niet van u en u zou er niet beter mee zijn omgegaan. Denk niet dat het fortuin onder u verdeeld had moeten worden; de wereld opzadelen met vijftig parasieten in plaats van één zou de gestorven deugd, die het fortuin was, niet terugbrengen. Geld is een levende kracht, die sterft als ze haar wortel kwijt is. Geld zal niet ten dienste staan van het verstand het niet kan evenaren. IS dat de reden waarom u het kwaad noemt?

Geld is uw middel om te overleven. Het oordeel dat u uitspreekt over uw leven. Als de bron corrupt is, hebt u uw eigen bestaan verdoemd. Heeft u uw geld verkregen door fraude? Door in te spelen op de ondeugden of de dommigheid van mensen? Door voedsel te verschaffen aan dwazen, in de hoop meer te ontvangen dan uw bekwaamheid verdient? Door uw normen te verlagen? Door werk te doen dat u verafschuwt, voor de kopers die u minacht? Zo, ja, dan zal uw geld u geen moment en geen cent vreugde opleveren. Dan zullen alle dingen die u koopt, niet een aanwinst voor u worden, maar een verwijt, niet iets wat u hebt bereikt, maar een herinnering aan schaamte. Dan zult u schreeuwen dat geld kwaad is. Kwaad, omdat het uw zelfrespect niet wil vervangen? Kwaad, omdat het u niet wilde laten genieten van uw verdorvenheid? Is dat waarom u geld haat?

Geld zal altijd een gevolg blijven, en het zal weigeren uw plaats in te nemen als de oorzaak. Geld is het product van deugd, maar het zal u geen deugd geven en he zal uw ondeugden niet afkopen. Geld zal u niet geven wat u niet verdiend hebt, niet in materieel en niet in geestelijk opzicht. Is dat de wortel van uw haat tegen geld? Of zei u dat het de liefde voor geld is, die de wortel is van alle kwaad? Een ding liefhebben is de aard ervan kennen en liefhebben. Het liefhebben van geld is: het feit erkennen, en liefhebben, dat geld is geschapen door het beste dat u in u heeft, en dat het u in staat stelt uw inspanning te ruilen tegen de inspanning van de beste mensen. Degene die zijn ziel zou verkopen voor een stuiver, is degene die het luidst verkondigt dat hij geld haat – en hij heeft goede redenen om het te haten. De liefhebbers van geld zijn bereid ervoor te werken. Zij weten dat ze in staat zijn het werkelijk te verdienen. Laat ik u een tip geven voor een goed begrip van het menselijk karakter: de man die geld afkraakt heeft het op oneerlijke wijze verkregen; de man die het respecteert heeft het verdiend.

Loop zo hard u kunt weg van de man die ui vertelt dat geld kwaad is. Die zin is als een waarschuwende bel van een melaatse, en geeft aan dat er een plunderaar in aantocht is. Zolang mensen samen op aarde leven en middelen nodig hebben om met elkaar om te gaan, is hun enige alternatief, als zij van geld afstappen – de loop van een vuurwapen. Maar geld verlangt de hoogste deugden van u, als u het wilt verdienen of houden. Mensen die geen moed, trots of eigenwaarde hebben, mensen die geen moreel besef hebben van hun recht op hun geld en die niet bereid zijn het te verdedigen zoals ze hun leven verdedigen, mensen die zich verontschuldigen omdat ze rijk zijn – zij zullen niet lang rijk blijven. Zij vormen het natuurlijke aas voor de zwermen van plunderaars die zich eeuwenlang onder rotsen schuilhouden, en die tevoorschijn komen kruipen zodra ze lucht krijgen van een man die smeekt om vergiffenis omdat hij rijkdom bezit. Zij zullen hem zo snel mogelijk van zijn schuldgevoel verlossen – en van zijn leven, wat hij ook verdient.

Verder zult u getuigen zijn van de opkomst van de mensen met een dubbele maatstaven – de mannen die zelf gebruikmaken van geweld, maar die toch rekenen op anderen d van handel leven om het geplunderde geld van waarde te voorzien – zij die meeliften op andermans deugd. In een morele samenleving zijn dat de criminelen, en de grondwetten zijn geschreven om u tegen hen te beschermen. Maar wanneer een samenleving rollen creëert voor mensen die het recht hebben crimineel te zijn, en voor plunderaars die de wet achter zich hebben – mannen die geweld gebruiken om de rijkdom van ontwapende slachtoffers te confisqueren – dan zal het geld wraak nemen voor zijn scheppers. Dergelijke plunderaars denken dat het veilig is om weerloze mensen te beroven, zodra ze een wet hebben aangenomen om hen te ontwapenen. Maar hun buit wordt de magneet van andere plunderaars, die alles weer van hem afpakken net zoals zij het gepakt hebben. Uiteindelijk is het geen wedloop meer tussen de personen met de meeste productieve vaardigheid, maar tussen degene die het meest meedogenloos en gewelddadig zijn. Wanneer geweld de maatstaf is, wint de moordenaar het van de zakkenroller. En die samenleving gaat ten onder in een puinhoop van vernieling en slachtpartijen.

Wilt u weten of die dag in aantocht is? Houd het geld in de gaten. Geld is de barometer van de deugdzaamheid van een samenleving. Wanneer u ziet dat handel wordt gedreven, niet met instemming, maar onder dwang – wanneer u ziet dat u om te kunnen produceren, toestemming nodig hebt van mensen die niets produceren – wanneer u ziet dat geld vloeit naar degenen die niet in goederen maar in gunsten handelen – wanneer u ziet dat mensen rijker worden door omkoperij en beïnvloeding dan door werk, en dat uw wetten u niet meer beschermen tegen hen, maar hen beschermen tegen u – wanneer u ziet dat corruptie beloond en eerlijkheid een zelfopoffering wordt – dan weet u dat uw samenleving ten ondergang is gedoemd. Geld is een dermate edel ruilmiddel dat het niet de concurrentie aangaat met vuurwapens en het niet op een akkoordje gooit met geweld. Het zal een land niet laten overleven wanneer het half eigendom is en half buit.

Wanneer ergens vernielers verschijnen onder de mensen, beginnen ze met het vernietigen van geld, want geld beschermt mensen en vormt de basis van een moreel bestaan. Vernielers confisqueren het goud en laten de eigenaren ervan zitten met een valse stapel papier. Dat helpt alle objectieve maatstaven om zeep en levert de mensen uit aan de toevallige macht van degene die toevallig zij waarden aan hen oplegt. Goud had een objectieve waarde, het was het equivalent van geproduceerde rijkdom. Papier is een hypotheek op een rijkdom die niet bestaat, gesteund door een vuurwapen dat gericht is op degenen die worden geacht hem te produceren. Papier is een cheque die door legale plunderaars wordt vanaf een rekening die niet de hunne is: namelijk op basis van de deugd van de slachtoffers. Hoed u voor de dag waarop die cheque terugkomt met de aantekening: Onvoldoende saldo op rekening. 

Wanneer u de middelen die nodig zijn om te overleven hebt bestempeld als kwaad, verwacht dan niet dat mensen goed zullen blijven. Verwacht niet dat hun moreel hoog zal blijven en dat ze hun leven zullen geven om te dienen als kanonnenvoer voor het immorele. Verwacht niet dat ze dingen zullen produceren, als productie wordt gestraft en plundering wordt beloond. Vraag niet: “Wie is bezig de wereld te vernietigen?” Dat doet u zelf. U staat te midden van de grootste prestaties van de grootst productieve samenleving en u vraagt zich a waarom die om heen aan het afbrokkelen is, terwijl u haar levensbloed vervloekt – geld. U kijk naar geld zoals de barbaren deden vóór u, en u vraagt zich af waarom de rimboe oprukt tot aan de rand van uw steden.

De hele menselijke geschiedenis lang is geld tekens weer ingepikt door plunderaars, wie benaming wisselde maar tekens weer ingepekt door plunderaars, wie benaming wisselde maar wier methode hetzelfde waren: geweld gebruiken om rijkdom in te pikken en de produceten ervan knevelen, vernederen en te schande maken in plaats van eren. Die uitdrukking dat geld kwaad is, die u met zon arrogant roekeloosheid gebruikt, stamt uit de tijd toen rijkdom werd geproduceerd door de arbeid van slaven – slaven die de bewegingen herhaalde die ooit waren ontsproten aan het verstand van iemand, zodat die eeuwenlang hetzelfde beleven zonder enige verbetering. Zolang productie werd geregeld met geweld en rijkdom werd verkregen door verovering was er niet veel te veroveren. Toch bleven de mensen eeuwenlang, ondanks stagnatie en hongersnood, de plunderaars verheelijken als de aristocraten van het zwaard, als aristocraten van geboorte, als aristocraten van het kantoor, en bleven de produceten verachten als slaven, als kooplieden, als winkeliers – als industriëlen.

Tot eer en glorie van het mensdom ontstond er, voor de eerste en enige keer in de geschiedenis, een land van geld – en dat is de hoogte, eerbiedigste lof die ik Amerika kan toezwaaien, vanwege deze bestaansmiddelen: een land van gezond verstand, gerechtigheid, vrijheid, productie en prestatie. Voor het eerst kregen het menselijk verstand en geld de vrijheid, en werden fortuinen niet vergaard door verovering, maar door werk. En in plaats van zwaardvechters en slaven verscheen de echte maker van rijkdom, de meest geweldige werker, de hoogste soort menselijk wezen – de selfmade man – De Amerikaanse industrieel. Als u mij vraagt wat Amerikanen bovenal hebben gepresteerd, zou ik kiezen voor het feit dat zij de uitdrukking to make money hebben bedacht – omdat dat alle andere aspecten omvat. Geen enkele taal of natie had die woorden ooit eerder gebruikt. De mens had altijd aan rijkdom gedacht als een statische hoeveelheid – die kan worden ingeprikt, afgesmeekt, geerd, gedeeld, geplunderd of verkregen als gunst. Amerikanen waren de eersten die begrepen dat rijkdom gecreëerd moet worden. De woorden to make money bevatten de essentie van menselijke moraliteit.

Toch waren dit de woorden waarvoor de Amerikanen werden afgekeurd oor de ellendige culturen van de continenten der plunderraars. Nu heeft het credo van de plunderaar u ertoe gebracht uw meest eervolle prestaties te beschouwen als een kenmerk van schaamte, uw welvaart als schuld, uw geweldigste mannen – de industriëlen – als schurken, en uw prachtige fabrieken als het product van het eigendom van spierkracht – de arbeid van slaven die met de zweep worden voortgedreven, zoals dat gebeurde bij de piramiden van Egypte. De ellendeling die grijnst dat hij geen verschil ziet tussen de macht van de dollar en de dacht van de zweep, zou het verschil moeten voelen op zijn eigen huid – en dat zal hij ook wel een keer te voelen krijgen, denk ik.

Totdat u Ontdekt dat geld de wortel is van al het goede, vraagt u om uw eigen vernietiging. Zodra geld niet langer het middel is waarmee mensen met elkaar handelen, worden mensen de middelen van andere mensen. Het is een kwestie van bloed, zwepen en vuurwapens – of dollars. Maak uw keuze een andere is er niet, en uw tijd raakt op.’

Als je meer wilt lezen aarzel niet om het originele boek: Atlas Shrugged of de vertaalde variant Kracht van Atlantis, aan the schaffen waar je de originele tekst en het hele unieke levensveranderende boek kunt lezen.